Balanced scorecard (BSC): definitie en toepassing

Two people looking at the laptop

In dit artikel ontdek je wat een balanced scorecard (BSC) is, hoe het kan bijdragen aan de groei en het succes van je organisatie, en hoe je er zelf een kunt opstellen. We bespreken de vier belangrijkste perspectieven van de BSC, de rol van key performance indicators (KPI's) en bieden een stapsgewijze handleiding voor de implementatie van een BSC in jouw organisatie. Tot slot gaan we in op de voordelen en uitdagingen van het gebruik van een balanced scorecard.

Belangrijkste conclusies

  • De balanced scorecard biedt een holistische prestatiebeoordeling door verschillende aspecten te combineren: financiële prestaties, klanttevredenheid, interne processen en innovatiecapaciteit.

  • De BSC helpt je als organisatie om je visie te realiseren door strategische doelen om te zetten in concrete meetbare acties en SMART-doelen.

  • Door regelmatige monitoring en evaluatie van de BSC en door continu aanpassingen en verbeteringen door te voeren, komen we tot duurzame groei en betere resultaten.

Wat is de balanced scorecard?

De balanced scorecard (BSC) is een strategisch managementinstrument dat financiële resultaten combineert met klanttevredenheid, interne processen en innovatiecapaciteit om een holistische prestatiebeoordeling mogelijk te maken. De balanced scorecard is in de jaren 90 ontwikkeld door Robert Kaplan en David Norton. Deze scorekaart biedt een uitgebreid kader om je strategische doelstellingen om te zetten in SMART-doelen (specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch, tijdgebonden).

De vier perspectieven

De balanced scorecard zorgt voor een holistische prestatiebeoordeling doordat ze uit vier perspectieven bestaat: het financiële perspectief, het klantperspectief, de interne processen en leren en groei. We nemen ze kort met je door. 

Financieel perspectief

Het financieel perspectief richt zich op de financiële prestaties van de organisatie. Indicatoren zoals omzetgroei, winstgevendheid en kostenbeheersing geven inzicht in hoe goed de organisatie haar financiële doelen bereikt. Dit perspectief helpt bij het evalueren van de effectiviteit van de strategische initiatieven en het zorgt ervoor dat je organisatie financieel gezond blijft.

Klantperspectief

Het klantperspectief geeft inzicht in hoe de klant de prestaties van de organisatie ervaart. Indicatoren zoals de klanttevredenheid, de klantloyaliteit en het marktaandeel laten zien hoe klanten je diensten en producten waarderen. Tevreden klanten dragen vaak bij aan de financiële resultaten van je organisatie. Immers, deze klanten zijn loyaler en genereren vaak een positieve mond-tot-mondreclame.

Interne processen

Bij het perspectief van de interne processen draait het om hoe efficiënt en effectief de interne bedrijfsprocessen zijn. Hierbij worden kritieke processen geëvalueerd die waarde toevoegen voor de klant en die bijdragen aan de strategische doelstellingen van de organisatie. Verbeterpunten worden geïdentificeerd door indicatoren zoals de doorlooptijd, de productiekwaliteit en de operationele kosten.

Leren en groei

Het perspectief van leren en groei richt zich voornamelijk op het ontwikkelen van de infrastructuur die nodig is om op lange termijn groei en verbetering te waarborgen. Dit aspect omvat investeringen op het vlak van personeel, technologie en de organisatiecultuur. Doelstellingen kunnen zijn: het versterken van de vaardigheden van werknemers, technologische innovatie en het bevorderen van culturele verandering. Dit perspectief is essentieel om zich aan te passen aan veranderende marktomstandigheden en om innovatie te stimuleren.

Voorbeeld van een balanced scorecard: template

Hoe zorg je ervoor dat deze perspectieven gekoppeld worden aan meetbare veranderingen? Dat doe je door een balanced scorecard op te stellen. Om je op weg te helpen, hebben we een template voor een balanced scorecard ontwikkeld die je eenvoudig kunt aanpassen aan de specifieke behoeften van jouw organisatie.

Zo stel je een balanced scorecard op - stappenplan

Het opstellen van een balanced scorecard hoeft geen complex proces te zijn. Met behulp van een template en een duidelijke handleiding kun je snel een effectief strategisch managementinstrument ontwikkelen dat jouw organisatie helpt om de doelen te bereiken en de prestaties te meten

Handleiding: 8 stappen

  1. Definieer je strategische doelen Begin met het identificeren van de strategische doelstellingen van je organisatie. Deze moeten ambitieus, maar haalbaar zijn. Ze moeten ook aansluiten bij de missie en visie van je organisatie. Denk hierbij aan doelen op het gebied van groei, klanttevredenheid, innovatie en financiële prestaties.

  2. Bepaal de perspectieven Stel vast welke perspectieven je in je BSC wilt opnemen. Elk perspectief biedt een unieke invalshoek en samen zorgen ze voor een balans in focus.

  3. Kies je prestatie-indicatoren (KPI’s) Voor elk perspectief selecteer je specifieke KPI's op basis waarvan je de voortgang zult meten. Een KPI in het kader van een balanced scorecard moet direct gerelateerd zijn aan je strategische doelen en makkelijk meetbaar zijn. Denk bijvoorbeeld aan omzetgroei, klanttevredenheidsscores, doorlooptijden en opleidingsuren voor medewerkers.

  4. Stel streefcijfers vast Voor alle balanced scorecard-KPI’s bepaal je realistische en ambitieuze streefcijfers. Deze cijfers dienen als benchmarks voor het succes en helpen je te beoordelen of je op koers ligt om je strategische doelen te behalen. Zorg ervoor dat deze doelen SMART geformuleerd zijn.

  5. Ontwikkel initiatieven Bepaal welke initiatieven nodig zijn om de vooropgestelde doelen te bereiken. Deze initiatieven moeten concreet en uitvoerbaar zijn. Ze moeten ook toegewezen worden aan specifieke teams of individuen binnen de organisatie. Denk aan verbeterprojecten, trainingen of de implementatie van nieuwe technologieën.

  6. Maak gebruik van een ‘strategy map’ Een strategy map is een visuele weergave van de strategische doelen en de onderlinge verbanden tussen de verschillende perspectieven en KPI's. Dit zorgt ervoor dat alle medewerkers en teams begrijpen wat hun bijdrage is aan de organisatie als geheel.

  7. Implementeer en monitor Zorg ervoor dat je de balanced scorecard integreert in de dagelijkse werkzaamheden. Plan daarnaast regelmatige evaluaties en feedbacksessies in. Dit helpt je om de voortgang te monitoren en om noodzakelijke aanpassingen door te voeren. 

  8. Evalueer en verbeter Voer periodieke evaluaties uit om de effectiviteit van de BSC te beoordelen. Gebruik de feedback om verbeteringen door te voeren en zorg ervoor dat de BSC blijft aansluiten bij de strategische doelen van de organisatie. Dit dynamische proces bevordert continue verbetering en duurzame groei.

Balanced scorecard: template

Preview: Template Balanced Scorecard

Versterk je strategische planning en prestatiemeting met onze uitgebreide template voor de balanced scorecard.

KPI’s en de balanced scorecard

De KPI's vormen een belangrijk onderdeel van je BSC. Het zijn de meetinstrumenten die organisaties gebruiken om hun voortgang richting strategische doelen te volgen. Ze maken de doelen die je hebt opgesteld concreet en meetbaar. Ze zorgen ervoor dat de organisatie gefocust blijft op haar strategische doelen en bieden een duidelijk inzicht in welke gebieden aandacht nodig hebben. Bij elk perspectief kun je denken aan de volgende KPI’s:

Financieel perspectief

  • Omzetgroei: meet de toename van de inkomsten over een bepaalde periode. Dit geeft inzicht in de groei van de organisatie.

  • Winstmarge: meet de verhouding tussen winst en omzet. Een hogere winstmarge duidt op een efficiënter gebruik van de middelen.

  • Kostenbeheersing: meet de mate waarin de organisatie haar uitgaven binnen de budgetten houdt. Dit helpt om financiële discipline te waarborgen.

Klantperspectief

  • Klanttevredenheid: Meet de tevredenheid van je klanten op meerdere onderdelen, vaak via enquêtes of feedbackscores.

  • Klantloyaliteit: Meet de mate waarin klanten terugkeren of je organisatie aanbevelen, bijvoorbeeld via de Net Promoter Score (NPS).

  • Marktaandeel: Meet het percentage van de markt dat de organisatie beheerst in vergelijking met concurrenten. Dit geeft inzicht in de concurrentiepositie.

Interne processen

  • Doorlooptijd: meet de tijd van een productreis. Kortere doorlooptijden kunnen wijzen op efficiëntere processen.

  • Productiekwaliteit: meet het aantal defecten of kwaliteitsproblemen per geproduceerde eenheid. Met deze KPI kun je de productstandaard verbeteren. 

  • Operationele kosten: meet de kosten die verbonden zijn aan de interne processen. Het verlagen van deze kosten kan bijdragen aan een hogere winstgevendheid.

Leren en groei

  • Opleidingsuren per medewerker: meet de tijd die wordt geïnvesteerd in de training en ontwikkeling van de medewerkers.

  • Medewerkerstevredenheid: meet hoe tevreden medewerkers zijn met hun werk en de werkomgeving. Deze KPI wordt vaak gemeten via enquêtes.

  • Innovatiecapaciteit: meet het aantal nieuwe producten of diensten dat in een bepaalde periode wordt ontwikkeld. Dit geeft inzicht in het vermogen van de organisatie om te vernieuwen.

Implementatie en gebruik van de balanced scorecard

Nu je weet hoe je een balanced scorecard opstelt, is het ook handig om te weten hoe je deze implementeert. De effectiviteit van je BSC merk je immers pas als je het kunt gaan toepassen. We hebben daarom een aantal tips voor je op een rij gezet die je helpen bij de implementatie en het gebruik van de BSC. 

10 tips voor een succesvolle implementatie van de bsc

  1. Stel een implementatieteam samen. Zorg voor een team van diverse afdelingen om een breed draagvlak te creëren.

  2. Maak gebruik van pilotprojecten. Begin met een klein project om ervaring op te doen en lessen te leren.

  3. Communiceer regelmatig. Houd alle medewerkers op de hoogte van de voortgang en de voordelen van de BSC.

  4. Stel haalbare KPI's vast. Zorg ervoor dat de KPI's realistisch en relevant zijn in het licht van de strategische doelen.

  5. Betrek je medewerkers. Laat je medewerkers actief meedenken en feedback geven over de BSC.

  6. Monitor de voortgang continu. Volg de prestaties op de voet en pas de BSC aan indien nodig.

  7. Koppel KPI's aan individuele prestaties. Zo kunnen managers effectiever en gerichter hun medewerkers coachen en ontwikkelen.

  8. Plan regelmatig evaluaties in. Evalueer de BSC periodiek om tijdig verbeterpunten te identificeren.

  9. Blijf flexibel. Pas de BSC aan op basis van eventuele veranderende omstandigheden en feedback.

Template voor functioneringsgesprekken

Handleiding voor functioneringsgesprekken

Deze template helpt je om het gesprek gestructureerd, zelfverzekerd en doelgericht te voeren en zelfverzekerd over prestaties, verwachtingen en doelen te praten.

Voordelen en uitdagingen van de balanced scorecard

Voordelen van de balanced scorecard

Al met al is een goed uitgewerkte balanced scorecard een effectief instrument voor het performance managementproces in organisaties. Het biedt talrijke voordelen die de prestaties van je organisatie aanzienlijk verbeteren. De BSC biedt met name een holistische prestatie-evaluatie, waarbij financiële indicatoren worden gecombineerd met klanttevredenheid, interne processen, en leer- en groeimaatstaven. Zo krijg je een evenwichtig en diepgaand inzicht in hoe je organisatie als geheel presteert.

Dat is niet het enige. Het gebruik van strategy maps en KPI's zorgt ervoor dat strategische doelen duidelijker en concreter worden voor alle werknemers. Hiermee verhoog je hun betrokkenheid en motivatie. Bovendien stimuleert de BSC een focus op continue verbetering door regelmatige monitoring en evaluatie, waardoor je je als organisatie beter kunt aanpassen aan veranderende marktomstandigheden.

Uitdagingen van de balanced scorecard

Dat gezegd hebbende, brengt de implementatie en het gebruik van een balanced scorecard ook enkele uitdagingen met zich mee. Zo kan een gebrek aan betrokkenheid van het management de implementatie laten mislukken. Ook kan een slechte of onvoldoende communicatie over de BSC leiden tot verwarring en weerstand onder werknemers.

Let er ook op dat de BSC niet overmatig complex wordt. Een overmaat aan KPI's kan verwarrend en inefficiënt zijn. Richt je daarom op de belangrijkste indicatoren en zorg ervoor dat je werknemers met de BSC kunnen werken. Ook het bieden van training is essentieel. Zonder adequate training weten medewerkers niet hoe ze de BSC effectief kunnen gebruiken.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt het om een balanced scorecard te implementeren?

Het implementeren van een balanced scorecard duurt meestal enkele maanden. Dit proces omvat het definiëren van de doelen, het kiezen van KPI's en het integreren van de BSC in de dagelijkse bedrijfsvoering.

Wat zijn de kosten van het ontwikkelen en implementeren van een BSC?

Voor het ontwikkelen en implementeren van een BSC moet je rekening houden met kosten voor consultancy, software en training. Vergeet ook niet de benodigde tijd en inzet van je eigen personeel.

Wat zijn de vijf principes van Kaplan en Norton?

De vijf principes van Kaplan en Norton omvatten 1. het vertalen van strategie naar concrete doelen, 2. het afstemmen van de doelen op de hele organisatie, 3. het integreren van de strategie in het dagelijkse werk, 4. van de strategie een doorlopend proces maken en 5. het mobiliseren van verandering via sterk leiderschap.

Disclaimer

Balanced scorecard: template

Preview: Template Balanced Scorecard